O projekcie
„Wirtualny Pokój Przesłuchań” zrodził się z chęci pomocy dziecku w przygotowaniu się do przesłuchania i zwiększenia jego ochrony przed wtórną wiktymizacją dzieci przesłuchiwanych w procesie karnym. Dotyczy to zwłaszcza tych dzieci, które mieszkają daleko od miejsca przesłuchania i nie mogą przybyć wcześniej do sądu, aby obejrzeć pomieszczenie, w którym odbędzie się przesłuchanie.
Dzięki stworzeniu strony internetowej „wirtualnypokojprzesluchan.pl” dziecko, samodzielnie lub przy pomocy rodzica/opiekuna lub innej zaufanej osoby, będzie mogło spokojnie obejrzeć w sposób interaktywny miejsce, w którym odbędzie się przesłuchanie, oraz uzyskać najważniejsze informacje o czynności, jaką jest przesłuchanie.
Wartościowy charakter tego projektu wynika z tego, że treści będą dostosowane także dla dzieci z niepełnosprawnością intelektualną, a możliwość wysłuchania treści ze strony po naciśnięciu ikony „głośniczka” będzie dostępna także dla dzieci, które jeszcze nie opanowały umiejętności czytania oraz osób niewidomych.
Uzasadnieniem realizacji projektu „Wirtualny Pokój Przesłuchań” i stworzenia strony jest fakt, że dziecku, które dowiaduje się, iż będzie przesłuchiwane, towarzyszy lęk i stres przed tą czynnością, poczucie bezradności, brak wiary w swoje możliwości czy nienawiść. Sytuacja procesowa, w jakiej znajduje się małoletni, jest dla niego często niezrozumiała i zagrażająca, a jego rozwój intelektualny i społeczno-emocjonalny stanowi dodatkową trudność w komunikowaniu się z dorosłymi, obcymi osobami (np. podczas przesłuchania). Najczęściej obawia się ono sprawcy (spotkania sprawcy i konfrontacji z nim, albo że będzie on mu groził lub gniewał się na dziecko lub fakt złożenia zeznań spowoduje odrzucenie go przez sprawcę), kary (dziecko boi się, że dostanie karę za to, że w czymś uczestniczyło lub zrobiło, czego rodzice mu zabraniali, np. pójścia przez park, gdzie spotkało sprawcę i zostało skrzywdzone, a rodzice wyraźnie zabraniali mu chodzenia przez park), trudności w procesie przesłuchania (dziecko boi się, że o czymś zapomni, pomyli się, nie będzie znało odpowiedzi na pytania lub pytania nie zrozumie, co będzie, gdy zachce się mu pić albo skorzystać z toalety) oraz pogorszenia sytuacji rodzinnej (boi się, że jeśli opowie o tym, co się zdarzyło, to pogorszy sytuację rodzinną i spowoduje odrzucenie go).
Rocznie w Polsce ponad 13 tys. osób jest przesłuchiwanych w Przyjaznych Pokojach Przesłuchań, z czego 10 tys. stanowią dzieci przesłuchiwane w trybie art. 185a i 185b k.p.k., a 3 tys. osoby przesłuchiwane w trybie art. 185c k.p.k. Przesłuchanie dziecka jest jedną z najtrudniejszych czynności dowodowych w procesie karnym zarówno dla przesłuchującego, jak i samego dziecka. Wynika to z tego, że czynność ta stwarza ryzyko wystąpienia wtórnej wiktymizacji oraz skuteczność jej przeprowadzenia uzależniona jest w dużej mierze od relacjonowania przez dziecko swoich spostrzeżeń i przygotowania się do udziału w tej czynności.
Szansą na uniknięcie wtórnej wiktymizacji oraz zwiększenie zdolności do udzielenia precyzyjnych i wyczerpujących wypowiedzi dotyczących przeżytych zdarzeń oraz złagodzenia ewentualnych negatywnych skutków związanych z uczestnictwem w przesłuchaniu jest przygotowanie się dziecka do udziału w przesłuchaniu. Pojęcie "przygotowanie do udziału w przesłuchaniu" nie ma swojej legalnej definicji, jednakże na podstawie dostępnej literatury należy rozumieć je jako spotkanie małoletniego (a także, jeżeli zachodzi taka możliwość – jego rodziców) z biegłym psychologiem lub inną odpowiednio przeszkoloną do tego osobą, przed przesłuchaniem, które składa się z dwóch etapów – edukacji i wsparcia psychologicznego. Uzyskanie przez małoletniego wiedzy na temat przesłuchania i jego przebiegu oraz tego, czego się od niego oczekuje, zapewni mu w pewien sposób poczucie bezpieczeństwa i może wpłynąć pozytywnie na jakość jego zeznań.
Badania dotyczące przesłuchania dziecka w Polsce, których wyniki można znaleźć w opracowaniach o charakterze naukowym, wskazują, że dzieci przed przesłuchaniem nie są do niego przygotowywane, a jeżeli już dochodzi do wcześniejszego spotkania dziecka z biegłym psychologiem, to odbywa się ono tuż przed rozpoczęciem przesłuchania na korytarzu, o ile taki czas uda się biegłemu wygospodarować.
Skoro w Polsce nie ma rozbudowanej praktyki przygotowywania dziecka do przesłuchania, namiastką przygotowania się do tej czynności może być zobaczenie Przyjaznego Pokoju Przesłuchań, w którym będzie ono przesłuchiwane, i uzyskanie chociaż podstawowych informacji na temat tego, jak wygląda przesłuchanie i jakie ma ono prawa podczas tej czynności.
Wprawdzie z Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 września 2024 r. w sprawie sposobu przygotowania i przeprowadzania przesłuchań w trybie określonym w art. 185a – 185c oraz art. 185e Kodeksu postępowania karnego oraz warunków, jakim powinny opowiadać pomieszczenia przeznaczone do przeprowadzania takich przesłuchań, wynika możliwość udania się przez dziecko do sądu i obejrzenia pokoju przesłuchań, a załączniki do tego Rozporządzenia zawierają najważniejsze informacje o tej czynności, nie możemy pomijać faktu, że współcześnie dla dzieci atrakcyjne są treści zamieszczone w Internecie, dzięki którym mogą one chętniej przyswajać dostosowaną do nich graficznie treść.
Ponadto, choć możliwość udania się do sądu przez dziecko, aby obejrzeć pokój przesłuchań, jest ciekawym rozwiązaniem, musimy mieć na uwadze, że duża część dzieci z niego nie skorzysta, ponieważ będą musiały udać się tam w obecności rodzica lub innej pełnoletniej osoby, a rodzice mogą nie być zainteresowani taką wizytą (np. z uwagi na brak czasu lub własne problemy związane z przestępstwem, którego dotyczy postępowanie). Dodatkowo, jeżeli miejsce przesłuchania jest znacznie oddalone od miejsca zamieszkania dziecka (szczególnie dla dzieci mieszkających na wsi), rodzice mogą nie mieć ani możliwości, ani czasu, by udać się z dzieckiem do sądu.
Realizacja projektu „Wirtualny Pokój Przesłuchań” stwarza dzieciom (zwłaszcza tym, które borykają się z problemami w domu lub są osamotnione i pozostawione same sobie z doświadczeniem przestępstwa oraz planowanym przesłuchaniem) realną szansę na przygotowanie się do udziału w przesłuchaniu i zdobycie informacji o tej czynności w sposób interaktywny i przyjazny – nawet bez konieczności wychodzenia z domu. Projekt pomaga również rodzicom, którzy mogą być zagubieni i przerażeni faktem, iż ich dziecko ma zostać przesłuchane przez sąd.
Ponadto projekt „Wirtualny Pokój Przesłuchań” czyni wymiar sprawiedliwości bardziej przyjaznym dziecku i pokazuje, że w Polsce dostrzega się potrzeby dzieci, starając się do nich dotrzeć w przystępny i zrozumiały sposób. Strona może być wykorzystywana zarówno przez praktyków, jak i do celów szkoleniowych – dla sędziów, prokuratorów, psychologów, a także studentów prawa oraz aplikantów sędziowskich, prokuratorskich, radcowskich i adwokackich, a także osób pełniących funkcję reprezentanta dziecka. Może być również używana przez psychologów, którzy pracują z dziećmi, włączając przygotowanie do przesłuchania w zakres świadczonej pomocy psychologicznej. Co więcej, pełnomocnicy małoletnich lub reprezentanci dziecka, chcący pomóc dziecku przygotować się do przesłuchania, również mogą korzystać z tej strony.
Dzięki stronie „wirtualnypokojprzesluchan.pl” dziecko może, samodzielnie lub przy pomocy rodzica/opiekuna czy innej zaufanej osoby, spokojnie obejrzeć w sposób interaktywny miejsce, w którym odbędzie się przesłuchanie, i uzyskać najważniejsze informacje o tej czynności. Podczas wirtualnego spaceru towarzyszyć będą specjalne przyciski z literką „i” umieszczone na najważniejszych elementach wyposażenia. Po naciśnięciu przycisku pojawi się notatka z opisem danego elementu, która będzie odczytywana przez lektora zarówno w języku polskim, jak i angielskim.
Odbycie spaceru jest całkowicie bezpłatne i nie wymaga rejestracji ani zakładania konta. Spacer można odbywać wielokrotnie, bez ograniczeń czasowych. Przyjazny Pokój Przesłuchań jest również wykorzystywany przez sędziów do wysłuchania dziecka w procesie cywilnym – dlatego w zakładce „Wysłuchanie dziecka” znajdują się treści przedstawiające najważniejsze informacje o tej czynności, skierowane głównie do rodziców i opiekunów, ale także do sędziów i innych uczestników postępowania.
Projekt „Wirtualny Pokój Przesłuchań” powstał z myślą o działaniu na rzecz praw dziecka oraz jego ochrony przed negatywnymi skutkami udziału w procesie karnym. W tworzeniu strony brali udział sędziowie, radcowie prawni, pracownicy naukowi oraz studenci i absolwenci Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Marii Curie – Skłodowskiej w Lublinie. Wszystkie osoby zaangażowane w tworzenie strony zostały przedstawione w zakładce „Nasz zespół”. Regulamin projektu dostępny jest do pobrania poniżej.
r. pr. dr Katarzyna Osiak-Krynicka
Koordynator projektu
About the Project
The “Virtual Interview Room” was created out of a desire to help children prepare for an interview and to increase their protection against secondary victimization in criminal proceedings. This is especially important for children who live far from the place of the interview and are unable to come to court in advance to see the room where the interview will take place.
Thanks to the website “wirtualnypokojprzesluchan.pl”, a child, either independently or with the help of a parent/guardian or another trusted person, will be able to calmly and interactively explore the place where the interview will take place and obtain the most important information about the interview itself.
The value of this project also lies in the fact that its content will be adapted for children with intellectual disabilities, and that the option to listen to the website content by pressing the “speaker” icon will also be available to children who have not yet learned to read, as well as to blind users.
The rationale behind the “Virtual Interview Room” project and the creation of this website is the fact that a child who learns that they will be interviewed often experiences fear and stress, helplessness, lack of confidence, or even anger. The procedural situation in which a minor finds themselves is often difficult for them to understand and may feel threatening, while their intellectual and socio-emotional development creates additional difficulties in communicating with unfamiliar adults, for example during the interview. Children are most often afraid of the offender (meeting them, being confronted with them, being threatened by them, or fearing that the offender will be angry with them and that giving testimony will lead to rejection by the offender), punishment (the child fears being punished for taking part in something they were forbidden to do, such as going through a park where they encountered the offender and were harmed, despite their parents clearly forbidding them to go there), difficulties during the interview itself (the child fears forgetting something, making a mistake, not knowing the answer to a question, not understanding the questions, or not knowing what will happen if they need a drink or want to use the toilet), and worsening of the family situation (they fear that if they talk about what happened, they may make the family situation worse and be rejected).
Every year in Poland, more than 13,000 people are interviewed in Child-Friendly Interview Rooms, including 10,000 children interviewed under Articles 185a and 185b of the Polish Code of Criminal Procedure, and 3,000 persons interviewed under Article 185c. Interviewing a child is one of the most difficult evidentiary activities in criminal proceedings, both for the interviewer and for the child. This is because such an activity creates a risk of secondary victimization, and its effectiveness depends largely on the child’s ability to relate their experiences and on their preparation for participation in the interview.
One way to avoid secondary victimization, increase the ability to provide precise and comprehensive statements about experienced events, and alleviate possible negative consequences related to participation in the interview is to prepare the child for taking part in it. The concept of “preparation for participation in an interview” does not have a legal definition; however, based on the available literature, it should be understood as a meeting of the minor (and, if possible, also the parents) with an expert psychologist or another appropriately trained person before the interview, consisting of two stages: education and psychological support. Providing the minor with knowledge about the interview, its course, and what is expected of them may give them a greater sense of security and can positively affect the quality of their testimony.
Research on child interviews in Poland, the results of which can be found in academic studies, indicates that children are generally not prepared for interviews in advance, and if an earlier meeting with an expert psychologist does take place, it is usually held just before the interview begins, in the corridor, if the psychologist is able to make time for it.
Since there is no well-developed practice in Poland of preparing a child for an interview, even a substitute form of preparation may be to see the Child-Friendly Interview Room in which the interview will take place and to obtain at least basic information about what the interview looks like and what rights the child has during this procedure.
Although the Regulation of the Minister of Justice of 22 September 2024 on the method of preparing and conducting interviews under Articles 185a–185c and Article 185e of the Polish Code of Criminal Procedure, as well as on the requirements to be met by rooms intended for conducting such interviews, makes it possible for a child to go to court and see the interview room, and although the annexes to that Regulation contain the most important information about this activity, we cannot ignore the fact that today children are particularly receptive to content published on the Internet, through which they may more willingly absorb information presented in a visually accessible way.
Moreover, although the possibility for a child to go to court and see the interview room is an interesting solution, we must bear in mind that many children will not benefit from it, because they would have to go there accompanied by a parent or another adult, and the parents may not be interested in such a visit, for example due to lack of time or their own problems connected with the crime concerned in the proceedings. In addition, if the place of the interview is significantly far from the child’s place of residence, especially for children living in rural areas, parents may have neither the opportunity nor the time to travel to court with the child.
The implementation of the “Virtual Interview Room” project gives children, especially those who struggle with problems at home or who are lonely and left to cope on their own with the experience of a crime and the planned interview, a real opportunity to prepare for participation in the interview and to obtain information about this procedure in an interactive and child-friendly way, even without leaving home. The project also helps parents, who may feel confused and frightened by the fact that their child is to be interviewed by the court.
In addition, the “Virtual Interview Room” project makes the justice system more child-friendly and shows that in Poland the needs of children are being recognized, with efforts being made to reach them in an accessible and understandable way. The website may be used both by practitioners and for training purposes by judges, prosecutors, psychologists, law students, and trainee judges, prosecutors, legal advisers, and advocates, as well as by persons acting as child representatives. It may also be used by psychologists who work with children and include interview preparation within the scope of psychological assistance they provide. Moreover, attorneys for minors or child representatives who wish to help a child prepare for an interview may also use this website.
Thanks to the website “wirtualnypokojprzesluchan.pl”, a child, either independently or with the help of a parent/guardian or another trusted person, may calmly and interactively explore the place where the interview will take place and obtain the most important information about this procedure. During the virtual tour, special buttons marked with the letter “i” will appear on the key elements of the room’s equipment. After clicking such a button, a note describing the given element will appear and will be read aloud by a voice-over both in Polish and in English.
The tour is completely free of charge and does not require registration or the creation of an account. It may be repeated many times without any time limits. The Child-Friendly Interview Room is also used by judges when hearing a child in civil proceedings; therefore, the “Hearing the Child” tab contains content presenting the most important information about this procedure, addressed mainly to parents and guardians, but also to judges and other participants in the proceedings.
The “Virtual Interview Room” project was created with the aim of supporting children’s rights and protecting them against the negative effects of participation in criminal proceedings. The website was created with the involvement of judges, legal advisers, academics, as well as students and graduates of the Faculty of Law and Administration of Maria Curie-Skłodowska University in Lublin. All persons involved in the creation of the website are presented in the “Our Team” tab. The project regulations are available for download below.
Attorney-at-law PhD Katarzyna Osiak-Krynicka
Project Coordinator